maandag 30 augustus 2010

Namaakgoden: een bijzonder boek!

Waarom vind ik het boek ‘Namaakgoden’ van Tim Keller zo boeiend, zo bijzonder? Ik vind de definitie die Keller geeft voor een afgod bijzonder, verdiepend. Zonde, afgoderij associeerde ik veelal met slechte dingen zoals stelen, liegen, bedriegen, etc. Keller gaat echter een stap verder: het gaat bij afgoden of namaakgoden veelal over goede dingen, die ultieme, absolute waarde krijgen in je leven. Goede dingen die vergoddelijkt zijn. Het blikveld wordt zo veel groter. Ik moet niet alleen in de spiegel kijken om slechte dingen op te sporen, maar ook bij goede dingen is spiegelen noodzakelijk. Dat betekent ook dat afgaan op de buitenkant van dingen, daden, personen niet kan. Ook bij goede daden kan er sprake zijn van pure afgoderij. We moeten doorvragen om zo zicht te krijgen op drijfveren en motieven. Die geven de doorslag. Het is tot Gods eer of tot eer van namaakgoden.

Keller bepaalt mij er weer bij hoe verwoestend het dienen van namaakgoden feitelijk is. Het dienen van namaakgoden is zonde tegen God (verticaal) maar ook verwoestend voor jezelf en je omgeving (horizontaal). Er is sprake van een afgoderijsysteem. Een mengeling van persoonlijke, culturele en religieuze afgoden. Ik vind het ‘eerlijk’ van Keller om ook aandacht te besteden aan religieuze afgoden. Volgens Keller kunnen zelfs leerstellige waarheden (die op zich juist zijn) de positie van een afgod krijgen! Keller kijkt zeker ook kritisch naar de kerk en de misstanden die zich daar voordoen.

Gelukkig beschrijft Keller niet alleen het probleem, maar ook de oplossingen. Hij geeft aan hoe je je namaakgoden kan opsporen en dat de oplossing ligt bij een beter, dieper inzicht krijgen van het genadewerk van Christus. Het werkt niet om alleen maar te waarschuwen tegen de gevaren van zonde en afgoden.

Keller zet m.i. vaakje de puntjes op de i. Zo gaat het er niet alleen om dat je bij Jezus hoort, nee wat je nodig hebt is een levende ontmoeting met God. Het gaat er niet alleen om dat je de redding door Christus (verstandelijk) begrijpt, nee dat begrip moet afzakken naar je hart. Het moet je gedachten, wil en emoties raken.

Verhelderend vind ik het wat Keller schrijft over (geestelijke) blindheid en misvorming. Waarom zien wij het nu niet? Namaakgoden geven je een herinterpretatie van de werkelijkheid, misvormen je gevoelens en gedachten. Mooi is het dat Keller bij zijn beschrijving van de verschillende namaakgoden als toelichting Bijbelse verhalen gebruikt en voorbeelden vanuit zijn (pastorale) praktijk. Bijzonder om die verhalen uitgelegd te krijgen vanuit het gezichtspunt van namaakgoden. Het zal inmiddels wel duidelijk zijn, dat ik het een boeiend en bijzonder boek vind. Het lezen meer dan waard om het daarna te herkauwen en je leven aan te spiegelen.

vrijdag 27 augustus 2010

Namaakgoden leiden tot misvorming

Jos Douma haalt in zijn tweede preek over 2 Kor. 3 : 18 een uitspraak van Johan Cruyf aan: ‘je gaat het pas zien als je het door hebt.’ Ik moest daar weer aan terugdenken bij het lezen van het boek ‘Namaakgoden’ van Tim Keller. Wij zijn verblind voor bepaalde zaken omdat namaakgoden zich goed kunnen verbergen en wij ziende blind kunnen zijn.

Keller beschrijft het samenspel tussen persoonlijke, culturele en religieuze afgoden. Als Bijbels voorbeeld gebruikt hij daarbij Jona. Jona ergert zich kapot en is kwaad op de Heer als deze genade betoont aan de inwoners van Nineve. Maar hoe kan Jona nu zo kwaad zijn op God als deze genade en mededogen toont? Het antwoord (van Keller) is: Jona was verblind door zijn afgoden. “Is je hart in de greep van een afgod, dan spint die afgod een web van valse voorstellingen over succes en mislukkingen, geluk en verdriet. Hij geeft zijn eigen herinterpretatie van de werkelijkheid.” Jona had het niet door en zag het dus ook niet. Hij was ziende blind. Zijn gedachten waren verwrongen door afgoderij.

Jona gaat vervolgens helemaal door het lint als God de wonderboom die hem schaduw gaf, door een worm laat aanvreten. Zijn reactie is buiten proporties, extreem. Jona wenst te sterven. Keller merkt hierbij op dat afgoderij je gevoelens misvormt. “Zoals een afgod een goed is dat tot hoogste (AG: buitenproportioneel) goed is geworden, zo worden de verlangens die aan afgod oproept verlammend en overweldigend (AG: buitenproportioneel).” Afgoden wekken verkeerde overtuigingen op. “Alledaagse tegenslagen worden (…) uitvergroot tot levensgrote rampen.”

‘Je gaat het pas zien als je het door hebt’. Ja, je gaat het pas zien als je het evangelie van Jezus Christus echt door hebt.

woensdag 25 augustus 2010

Kerk en namaakgoden

Het lijkt mij zinvol als een kerk nadenkt over wat er vanuit de cultuur op de kerk afkomt. De cultuur waarin wij leven te analyseren om zo haar (potentiële) afgoden op te sporen. Maar afgoderij kent allerlei vormen. Er is sprake van een afgoderijsysteem. Culturele afgoden vormen slechts één onderdeel uit dit systeem. Het is dus onvoldoende om alleen de culturele afgoden op te sporen zonder ook aandacht te geven aan persoonlijke en religieuze afgoden. Daarnaast beïnvloeden de verschillende afgoden elkaar ook nog eens. Een analyse van één onderdeel uit het afgoderijsysteem geeft nog geen zicht op het hele systeem.

Daarnaast zal een kerk zich vooral ook druk moeten maken over de religieuze afgoden. De afgoden in ons geloof. Een kerk boet aan geloofwaardigheid in als ze wel waarschuwt tegen de culturele en persoonlijke afgoden en niet tegen de religieuze. De afgoderij zoals die binnen de kerk zich voordoet. Keller noemt in zijn boek ‘Namaakgoden’ de volgende vormen van religieuze afgoderij: we maken een afgod van leerstellige zuiverheid, geestelijke gaven en pastorale prestaties en morele onberispelijkheid [1]. En laten we vooral niet denken dat de kerk geen last heeft van religieuze afgoden. Volgens Keller nam onze cultuur afscheid van God juist omdat de kerk zelf vol zat en zit van religieuze afgoden.

Opsporen van persoonlijke, culturele en religieuze afgoden is goed, maar daarmee is er nog geen oplossing. Een probleem zonder oplossing brengt ons niet veel verder. De kerk zal met een oplossing moeten komen. Keller beschrijft in ‘Namaakgoden’ die oplossing. Kort gezegd is de oplossing Christus. (In mij blog ‘Oplossing tegen afgoderij’ ga ik dieper in op deze door Keller beschreven oplossing.)

[1] De religieuze afgod ‘morele onberispelijkheid’ heeft Keller uitgewerkt in zijn boek ‘De vrijgevige God: Recht naar het hart van het christelijke geloof’.

maandag 23 augustus 2010

Oplossing tegen afgoderij

Het is wel mooi dat Tim Keller in zijn boek ‘Namaakgoden’ uitgebreid beschrijft hoe afgoderij precies in elkaar steekt, maar is er ook een oplossing? Kan ik vrij worden van afgoderij? Nee, in dit leven zijn wij niet zonder zonde en de drijfveer achter onze zonde is afgoderij. De afgoden laten zich niet verwijderen. Is er dan helemaal geen hoop? Toch wel, er is een oplossing: Jezus Christus. Door Christus kan ik bevrijd worden van afgoden. De weg daartoe beschrijft Keller in genoemd boek. Die weg loopt via het zoeken van de afgoden en deze vervangen door de enige ware levende God. Keller tekent daarbij aan dat het hierbij niet gaat om een algemeen geloof in God. “Dat hebben de meeste mensen wel, terwijl hun ziel toch door afgoderij geteisterd wordt. Wat we nodig hebben is een levende ontmoeting met God.”

Zoeken: Iedereen heeft last van afgoden; “ze verschuilen zich in ieder mens”. We zullen ze dus moeten opzoeken, moeten herkennen. Onszelf moeten bevragen om zo helder te krijgen of we God dienen dan wel afgoden. Als we onze afgoden herkennen, krijgen we oog voor de invloed die deze namaakgoden uitoefenen op ons hart of cultuur.

Vervangen: De afgoderij is niet te verhelpen met alleen berouw of (hernieuwde) pogingen om anders te gaan leven. De macht van namaakgoden wordt niet gebroken door Jezus na te volgen. Afgoden de rug toekeren betekent niet minder dan dit, maar het betekent wel veel meer.” Het betekent “(…) dat we op waarde schatten wat Jezus voor ons heeft gedaan, ons daarin verheugen en daar rust in vinden. Jezus moet meer schoonheid voor je verbeelding en meer aantrekkelijks voor je hart hebben dan je afgod. Dat zal vervanging bieden voor je namaakgod. Als je de afgod uit de grond trekt maar nalaat om de liefde van Christus in zijn plaats te ‘planten’, dan groeit de afgod weer aan.” “Je moet Christus meer liefhebben, zoveel meer dat je geen slaaf van je bindingen meer bent.” Daarbij is het niet genoeg dat wij deze waarheid slechts verstandelijk geloven, maar deze waarheid moet je hart raken.

vrijdag 20 augustus 2010

Het probleem van namaakgoden

Wat is nu het probleem van namaak- of afgoden en afgoderij? Tim Keller geeft in zijn boek ‘Namaakgoden’ talloze voorbeelden vanuit de praktijk en de Bijbel welke problemen er achter afgoden wegkomen. Welke ellende namaakgoden veroorzaken. Hier een korte bloemlezing van problemen en ellende zoals beschreven in genoemd boek.

Keller schrijft dat namaakgoden (uiteindelijk) altijd teleurstellen, omdat ze niet kunnen geven wat alleen God kan geven. Namaakgoden hebben een verwoestende invloed bijvoorbeeld op relaties. Namaakgoden veroorzaken allerlei psychologische problemen, “doordat we van goede dingen afgoden maken die we onder controle willen houden en die ons dan het vel over de oren halen.” We worden beheerst door de heer van ons leven. Die heer kan een namaakgod zijn of God. Namaakgoden maken een verslaafde van je en een verslaafde maakt vaak domme en destructieve keuzes. Namaakgoden kunnen je een vals gevoel van veiligheid geven. Namaakgoden kunnen je een verwrongen zelfbeeld geven. Afgoderij leidt tot verwrongen gedachten en gevoelens. De namaakgod ‘macht’ maakt (uiteindelijk) van ons een gewetenloos roofdier. Je wordt wie je vereert. Namaakgoden leiden tot ultieme vormen van onafhankelijkheid of afhankelijkheid. De namaakgod ‘succes’ is een soort verdovingsmiddel. Namaakgoden maken je (geestelijk) blind voor de (geestelijke) werkelijkheid. Namaakgoden kunnen leiden tot voortdurende interne conflicten, tot arrogantie en eigengereidheid, verdrukking van andersdenkenden. Namaakgoden geven een superioriteitsgevoel en roepen een gevoel van minachting en hoon op.

Afgoderij is zonde tegen het eerste gebod en getuigt van ondankbaarheid tegen God. Dat is al erg genoeg. Daarnaast brengen namaakgoden ellende, verwoesting en verdriet teweeg in ons leven en dat van anderen. Afgoderij maakt meer kapot dat je lief is. Ook om die reden lijkt het mij meer dan zinvol om het onderwerp ‘namaakgoden’ op de kaart te zetten en er aandacht voor te vragen.

woensdag 18 augustus 2010

Namaakgoden in allerlei soorten en maten

Keller noemt in zijn boek ‘Namaakgoden’ een hele lijst categorieën van afgoden. Van theologische afgoden, seksuele afgoden tot culturele afgoden. Ook deelt hij de afgoden in in groepen.

Zo schrijft Keller over de indeling ‘diepe afgoden’ en ‘oppervlakkige afgoden’. Bij diepe afgoden gaat het om je drijfveren en temperamenten. Deze afgoden zijn actief op een dieper niveau, in je hart. Keller denkt daarbij aan: ultieme vormen van macht, bevestiging, comfort en beheersbaarheid. Oppervlakkige afgoden zijn de meer concrete en zichtbare afgoden: geld, je partner, je kinderen, etc. Met deze oppervlakkige afgoden zoeken de diepe afgoden naar vervulling. Zo kan de afgod geld (oppervlakkige afgod) als drijfveer hebben macht maar ook comfort of beheersbaarheid (diepe afgoden). Keller stelt dat het geen zin heeft de oppervlakkige afgoden aan te pakken. De diepe afgoden moeten worden aangepakt. Zij vormen immers de drijfveer achter de oppervlakkige afgoden.

Een andere indeling is die van persoonlijke afgoden (individueel) en afgoden van onze cultuur, samenleving en religie (collectief). Keller geeft aan dat afgoderij allerlei complexe vormen kent. We hebben niet alleen met persoonlijke afgoden te maken. “Collectieve goden van de cultuur en de religie kunnen persoonlijke afgoden aanjagen en zo een giftig mengsel maken.” Het is een samenspel van individuele en collectieve afgoden. Het is een afgoderijsysteem.

maandag 16 augustus 2010

Alles kan een namaakgod zijn

Ik las laatst het boek ‘Namaakgoden’ van Tim Keller. De ondertitel van het boek is: ‘De lege beloften van geld, seks en macht, en de enige werkelijke hoop.’ Keller legt in dit boek uitgebreid uit wat wij moeten verstaan onder namaak- of afgoden en afgoderij.

Afgoden zijn volgens Keller (veelal) goede dingen – zoals een geslaagde carrière, liefde, materiële bezittingen, het gezin zelfs – die door een mensenhart worden veranderd in ultieme zaken. “Ons hart vergoddelijkt deze dingen en maakt ze tot centrum van ons leven. We denken dan dat die dingen zin en zekerheid en vervulling zullen schenken als we ze hebben.” Iets wat op zichzelf genomen goed is, krijgt ultieme waarde toegedicht, vormt een absolute waarde. Afgoderij is: “Alles wat belangrijker voor je is dan God, alles wat je hart en verbeelding meer in beslag neemt dan God, alles wat je zoekt om ervan te ontvangen wat alleen God kan geven.” “Is er iets dat voor je geluk, de zin van je leven en je identiteit van fundamenteler belang wordt dan God, dan is het een afgod.”

Bij alles in ons leven waar niet God op de eerste plaats staat (en dus een namaakgod), is er sprake van afgoderij. Volgens Keller kan alles als namaakgod functioneren en vooral de beste dingen van het leven kunnen dat. Dus niet alleen geld, seks en macht kunnen afgoden zijn, maar ook je vrouw of man, je kinderen, het voldoen aan verwachtingen, de kerk, leerstellige waarheden, geestelijke gaven, een moreel verantwoord leven, etc.

Arjan Gelderblom © 2008 Template by Dicas Blogger.

TOPO