Nagy’s vergeten dimensie

Ivan Boszormenyi-Nagy (=Nagy) onderscheidt in zijn contextuele gedachtegoed ‘vier dimensies’ die met elkaar de relationele werkelijkheid vormen. In boeken die gaan over dit gedachtegoed worden deze vier dimensies beschreven, maar er zijn ook schrijvers die een vijfde dimensie ten tonele voeren. De dimensie van de ontologie. Ontwikkelde Nagy nu vier of vijf dimensies? En wat betekent die vijfde dimensie? 

Ontologie
Voordat ik die vragen ga beantwoorden sta ik eerst even stil bij het woord ‘ontologie’. Dit woord is op te delen in: ontos en logos. Ontos: dat wat is / zijnde. Logos: leer/denken/ordening. Ontologie betekent dus: de leer van wat werkelijk is. Of: nadenken over de aard van de werkelijkheid zelf. Het gaat hier dus niet over hoe we moeten handelen (dat is ethiek), maar over wat er fundamenteel bestaat en hoe dat gestructureerd is. Bestaat de werkelijkheid uit materie? Of uit relaties? Dat zijn ontologische vragen. Ontologie vraagt: wat is werkelijk fundamenteel? 

Niet existentieel maar ontologisch
Nagy benadrukt dat ‘ontisch’ niet verward mag worden met het begrip ‘existentieel’. Existentieel gaat over het concrete bestaan van de mens. Over alles wat het menselijk leven raakt. Het is dus een breed begrip. Nagy verwijst met het begrip ontisch naar een fundamentele structuur van het menselijk zijn, namelijk het Zelf kan alleen bestaan in relatie. Het Zelf ontstaat uit relaties, in relaties en door relaties. Niet alles van ons bestaan is relationeel, maar ons mens-zijn zelf is relationeel gefundeerd. Anders gezegd: door het woord ontisch te gebruiken zegt Nagy: relaties zijn noodzakelijk voor het zijn zelf. Zonder relationele verbondenheid kan het Zelf niet werkelijk bestaan. Bij relationele ethiek (vierde dimensie) is niet alleen sprake van een morele orde, maar deze komt voort uit de structuur van het menselijk zijn (vijfde dimensie). 

Verband vierde en vijfde dimensie
Er lijkt bij Nagy dus een verband te bestaan tussen de vierde en vijfde dimensie. De vierde dimensie impliceert dat er een relationele rechtvaardigheid bestaat, dat loyaliteit geen construct (theoretisch begrip of idee) maar een gegeven is en dat geven en ontvangen een morele orde vormen. Dat is een ontologisch claim en deze claim heeft Nagy expliciet gemaakt in de vijfde dimensie. Het nadenken over de vierde dimensie (relationele ethiek) roept de vraag op: waar is die relationele ethiek op gebaseerd? Die is niet gebaseerd op iets normerends, niet geworteld in cultuur of moraal. De relationele ethiek is geworteld in de aard van de werkelijkheid (dimensie van de ontologie). Als je diep genoeg kijkt naar relationele rechtvaardigheid (vierde dimensie), dan kom je vanzelf uit bij de ontologische (vijfde) dimensie. 

Vijfde dimensie
Nagy onderscheidde dus (in zijn latere werk) een vijfde dimensie. Deze vijfde dimensie was niet zozeer een uitbreiding, maar ‘een verplaatsing van een element uit de vierde dimensie naar een nieuwe vijfde dimensie’. De vijfde dimensie functioneert anders dan de eerste vier. Met de vijfde dimensie maakt hij het ontologisch fundament van relationele ethiek expliciet. Dat fundament zat al impliciet in de vierde dimensie. Je kan dus zeggen, dat de vijfde dimensie geen nieuwe laag is naast de vierde, maar het fundament onder de vierde. Het is geen uitbreiding van het theoretische en therapeutische model van Nagy, maar een explicitering van het fundament.