Arjan's blog

In het Nederlands Dagblad van 2 april 2021 las ik een artikel die als kop had meegekregen: Filosoof Jurriën Hamer: ‘De kunst is om een ander het geluk te gunnen’ . De krant plaatste dit artikel, een interview met Hamer, omdat hij schrijver is van het boek Waarom schurken pech hebben en helden geluk . Het boek gaat over de vrije wil. Hamer vindt dat de vrije wil veel te belangrijk gemaakt wordt. Wikipedia omschrijft de vrije wil als volgt: “De vrije wil wordt meestal gedefinieerd als het vermogen van rationeel handelende personen om controle uit te oefenen over eigen daden en beslissingen.” Wij lezen daar dat er in het ‘debat’ over de vrije wil twee uitgesproken tegengestelde posities te onderkennen zijn: Enerzijds de positie die “betoogt dat de vrije wil (keuzevrijheid) een essentieel onderdeel vormt van het leven van het menselijk individu”; En anderzijds de positie die stelt “dat de individuele vrije wil niet bestaat”. Volgens deze omschrijving veronderstelt de vrije wil rationeel...

Eger schrijft in haar boek Het geschenk over haar cliënt Joy. Die had ‘jaren na haar scheiding vastgezeten in de gevangenis van starheid’. ‘Ze zat vast in een denkwijze van tegenstellingen: goed/slecht, juist/verkeer, slachtoffer/dader.’ Dit raakte mij omdat het mij doet denken aan wat ik eerder schreef over de paradox en over scheidingsdenken en samenhangdenken (Philip Troost).   Eger schrijft verder: ‘Omdat ze alles in zulke sterke en absolute termen zag, stond er altijd veel op het spel: alles of niets, leven of dood; er zat niets tussenin. Dit zorgde ervoor dat elke ruzie, zelfs een klein meningsverschil, gevaarlijk aanvoelde. Omdat er in haar denkwijze geen ruimte was voor nuance of complexiteit, kon Joy het niet verdragen als iemand het met haar oneens was.’ 'Ze hadden net zo goed naar me kunnen wijzen en zeggen: "Je bent dik, je bent lelijk, je bent waardeloos", zei ze.'  Daarmee raakt een meningsverschil aan de identiteit van iemand die in de gevangenis v...

In mijn vorige blog schreef ik over het boek De zin van het leven . De schrijver heeft vanuit de 40 vraaggesprekken een berg levenswijsheid ‘opgehaald’. Niet alle in het boek genoemde levenswijsheid is mij (gelukkig) onbekend, maar toch is het leerzaam en nuttig om ook die te lezen. Door een andere manier van zeggen, geeft het dan toch weer een scherper beeld op een voor mij bekende levenswijsheid. Of is het een bevestiging van wat ik al weet of denk. Ook een bevestiging is waardevol. Eén van de vraaggesprekken vond plaats met de kunstenaar Job Koelewijn (vanaf pagina 209). Koelewijn vertelt in dit gesprek dat de werkelijkheid voor hem draait om polariteit. “Zonder begrip daarvan kan eigenlijk niets worden begrepen. Je ervaart de dag en de nacht, warm bestaat bij de gratie van koud, et cetera. Dat zijn geen tegenstellingen, zoals we in het Westen denken, maar polariteiten: ze bestaan niet los van elkaar, maar juist dankzij elkaar. In het westerse denken draait het om causaliteit: ik g...

Tomáš Halík  schrijft  in zijn boek Niet zonder hoop ook een aantal hoofdstukken (hoofdstuk X tot XIII) over het Bijbelboek Job. Dit Bijbelboek is volgens Halík “een verslag van een proces tegen God. Het is het protocol van een juridisch proces van een mens tegen God, van een geschil met een verrassend verloop en een schokkende, meerduidige en volledig onduidelijke afloop”. Het hele boek is volgens Halík “een afwijzing van dit vrome sprookje over het goede dat wel beloond moet worden. Het leert om te leven in een wereld waarin dit nu juist niet gebeurt. Het leert om te leven met het kwaad en met God. Het leert om met de paradoxen en het geheimenis te leven, ook met de grootste paradox en het diepste geheimenis dat wij God noemen. Met het geheimenis waarover wij – en dat is een van de wezenlijke boodschappen van dit boek – zo vreeswekkend weinig weten!” Hoe verhoudt het kwaad en God zich ten opzichte van elkaar? Een vraag die in deze tijd (mei 2020 - herdenking 75 ja...

Iemand hield recent mij een spiegel voor: ik zou de afgelopen jaren steeds meer zijn gaan relativeren . Dat had er volgens hem toe geleid, dat ik niet meer zwart noem wat volgens hem zwart is en wit wat wit is en daarmee het risico loop grijs te maken wat  volgens hem  zwart (of wit) is. Allereerst ben ik diegene die deze feedback gaf erkentelijk voor het ophouden van en het mij laten kijken in deze spiegel. Een spiegel nodigt uit om in te kijken. Zet je even stil. Doet je nadenken over mogelijk belangrijke thema’s in het leven. Dat vind ik waardevol! Bedankt daarvoor! Deze feedback riep bij mij vervolgens de vraag op: is het inderdaad zo dat ik niet meer ‘geloof’ in zwart-wit en daarmee alles grijs maak? Feedback is waardevol maar mijn perspectief op het thema (‘niet meer zwart-wit’) kan anders zijn dan die van de feedback-gever. Diegene gaf in iedergeval gedeeltelijk een wat mij betreft juiste feedback: ik ben veranderd de afgelopen jaren. Mijn kijk op het leven is...

Ik vind het hele boek Energie van de Geest van Philip Troost mooi, maar bepaalde hoofdstukken triggeren mij meer dan anderen. Hoofdstuk 6 is zo’n hoofdstuk dat mij extra raakt. Dit hoofdstuk heeft als titel meegekregen: Zoekgeloof | energie, Geest en waarheid . Philip zelf geeft deze heel korte samenvatting over dit hoofdstuk: ‘In hoofdstuk 6 ga ik op zoek naar de ontsnapping uit het dilemma van aan de ene kant intimidatie in naam van de waarheid en aan de andere kant vrijblijvendheid, vanuit de aanname dat dé waarheid niet bestaat.’ De onderdelen die ik het belangrijkst vond uit dit hoofdstuk heb ik hieronder op een rijtje gezet. Contradictie of paradox Philip schetst aan het begin van het hoofdstuk direct al de beide uitersten: waarheid heeft iets absoluuts, ‘altijd geldend voor alles en iedereen’. ‘Of het woord ‘waarheid’ is van elke algemene geldigheid beroofd’ en zo heeft ‘ieder zijn eigen waarheid’. Waarheid is absoluut (objectief) of relatief (subjectief). Philip ki...

Ik las het nieuwe boek van Philip Troost: Energie van de Geest . Het boek kreeg als ondertitel mee: Het vergeten geheim van een vitaal geloof . Ik vind het een bijzonder boek, maar daar later (wellicht) meer over. Allereerst iets over welke plaats paradoxen innemen in zijn boek. Scheiden of samenhang Direct al aan het begin van hoofdstuk 1 voert Philip (impliciet) de paradox op door te schrijven over scheidingsdenken . Hij noemt daarvan voorbeelden zoals het scheiden van hemel en aarde, geest en lichaam of fysiek en niet-fysiek. Philip pleit in tegenstellig tot een scheidingsdenken juist voor een samenhangdenken . Hij zegt daarover o.a. dit: “Willen we, en dat willen we in onze tijd, God weer echt ervaren, dan zullen we ons lichaam er weer bij hebben te halen. Want lichamelijkheid is het enige instrument dat we hebben om te kunnen ervaren.” Iets scheiden wat een tegenstelling lijkt, maar feitelijk een samenhang kent dat is precies waar het bij een paradox over gaat. Sp...

De serie over de paradox ga ik nu afronden. Ik wil graag eindigen daar waar ik begonnen ben. Brené Brown schreef in haar boek Verlangen naar verbinding : “Er echt bij horen vraagt niet van je om te veranderen wie je bent; het vraagt van je om te zijn wie je bent. Het enige wat we zeker weten is dat we op deze zoektocht moeten leren omgaan met de spanning van veel paradoxen , (…)” (p.49). Laten we onszelf de vraag stellen: hebben we in ons leven leren omgaan met de spanning van veel paradoxen? Niet door ze op te lossen, maar door ze te aanvaarden? Één van mijn leermeester hield mij ooit voor: “Bewustwording is het begin van de verandering.” Ik heb via deze serie blogs over paradoxen   geprobeerd   een bijdrage te leveren aan die bewustwording.

In dit hoofdstuk beschrijf ik een tweetal paradoxen die mij vanuit een perspectief op de kerk zijn opgevallen. Kerk van boven en beneden Kamphuis schreef ooit een artikel in de reformatie onder de titel ‘Kerk, van boven en beneden’ ( 1 )  In dit artikel gaat Kamphuis in op de vraag hoe we tegen de kerk aan moeten kijken. Hij schrijft dat je ‘van boven’ en ‘van beneden’ tegen de kerk kan aankijken. Hij zegt er o.a. dit over: “Zowel de benadering ‘van beneden’ als die ‘van boven’ hebben dus bezwaren. Ik denk dan ook dat je uit dat dilemma moet stappen. Juist bij de kerkleer is dat heel belangrijk. De kern van de kerkleer ligt er juist in dat je die twee gezichtspunten met elkaar moet verbinden. Je hebt in de kerk te maken met het werk van God, dat heilig is en goed en onaantastbaar: de kerk is echt volk van God, lichaam van Christus, woonplaats van de Heilige Geest. Dat zijn die mooie woorden over de kerk, die onopgeefbaar zijn, omdat de bijbel ze ons zelf in de mond legt. En...

In dit hoofdstuk beschrijf ik een aantal paradoxen die mij vanuit een theologisch of geloofsperspectief is opgevallen. Twijfel als brug tussen geloven en niet-geloven Zoals ik al in mijn eerste blog schreef heeft vooral Halík mijn ogen geopend voor de paradox. Het eerste boek van hem dat ik las was Geduld met God met als ondertitel: twijfel als brug tussen geloven en niet-geloven . ( 1 )  Halík schrijft in zijn boek over paradoxen, zowel expliciet als impliciet. ( 2 )  Op één van de laatste pagina’s van het boek houdt Halík ons dan de vraag voor: “Hebben we niet genoeg bewijzen dat onze God van paradoxen houdt? (p.189)”.   Christelijk geloof in een tijd van onzekerheid Ik las daarna De nacht van de biechtvader van Halík. Het boek heeft als ondertitel Christelijk geloof in een tijd van onzekerheid meegekregen. Pagina 1 van hoofdstuk 1 begint zo: “Het geloof waarvoor dit boek van het begin tot het eind spreekt (en waaruit het ontstaan is), heeft het karakte...

In dit hoofdstuk beschrijf ik een aantal paradoxen die mij vanuit een psychologisch perspectief is opgevallen. Calamiteitentheorie Eger noemt in haar boek De Keuze de calamiteitentheorie over groei . ( 1 )  De theorie luidt: “Heel vaak is het de crisissituatie die ons als mens verbetert. Paradoxaal genoeg is het zo dat hoewel deze incidenten soms mensen kapot kunnen maken, het meestal groeimomenten zijn. Als gevolg van zulke calamiteiten maakt iemand vaak de complete balans op van zijn levenssituatie en verandert hij deze op een manier die een dieper begrip van zijn eigen vaardigheden, waarden en doelen laat zien.” Je hebt een keuze – keuzevrijheid is een illusie Edith Eva Eger benadrukt in haar boek De Keuze – Leven in vrijheid ( 2 )  sterk de vrijheid die je hebt om een keuzes te maken. Ze eindigt haar boek zo: “Je kunt niet veranderen wat er is gebeurd, je kunt niet veranderen wat je hebt gedaan of wat je is aangedaan. Maar je kunt ervoor kiezen hoe je nú lee...

Hoe kunnen we omgaan met paradoxen? “Het omgaan met een paradox begint bij het herkennen van de paradox. Sommige mensen zien heel veel paradoxen en anderen zien er geen. Als je een paradox niet ziet, kun en hoef je er niet mee om te gaan. Soms zien we het echt niet en soms is het niet zien een verdedigingsmechanisme, dus een in meer of mindere mate bewust gekozen strategie.” ( 1 )  Het omgaan met paradoxen is heel persoonsgebonden. De ene vindt een paradox verwarrend en bedreigend, de andere persoon zal de paradox omarmen. Er zijn verschillende manieren in het omgaan met paradoxen. Daarover nu meer. Splitsen - scheiden Als je een paradox verwarrend en bedreigend vindt, dan zal je van nature geneigd zijn de uitersten (polen) van een paradox gescheiden te houden. Van het één én het ander (paradox) maak je dan het één óf het ander (contradictie). Je ontkent, negeert of veroordeelt dan één kant van de paradox en je kiest , accepteert of focust je op de andere kant daarvan. ...

Waarom is het van belang paradoxen te onderkennen? Waarom vind ik het belangrijk om aandacht te besteden aan paradoxen? Ongenuanceerdheid - eenzijdigheid Tomáš Halík laat met zijn boek Geduld met God mij nadenken over paradoxen en contradicties. Hij schrijft over zijn “voortdurend pogingen om waarheid te vinden in contradicties, om niet tot interpretaties te komen die het alleenrecht op de waarheid zouden hebben terwijl ze zich niet bewust zijn van hun onvermijdelijke beperktheid, (…).” ( 1 ) Halík heeft dus een ‘voorliefde’, voert een pleidooi voor paradoxen om zo weg te blijven bij eenzijdigheden (‘onvermijdelijke beperktheid’). Om niet het risico te lopen dat een interpretatie van de waarheid het alleenrecht krijgt. Om ongenuanceerdheid te voorkomen. Dat spreekt mij aan. Als we het over een ‘medaille’ hebben, laten we dan ‘beide kanten’ daarvan benoemen, daar woorden aan geven. Ik las ergens dit: “Een tweede overweging voor het benaderen van (…)vraag­stukken als pa...