Arjan's blog

Ik was aan het bladeren in De namiddag van het christendom van Tomáš Halík. Ik had het boek al gelezen , maar Halík raakt mij met zijn boeken elke keer weer opnieuw. Nu trok het woord ‘ transformatie ’ (p.165) mijn aandacht. Hieronder neem ik over wat Halík daarover in zijn boek schrijft.   “In het christendom gaat het er werkelijk om dat we ‘opnieuw geboren worden’ (Joh. 3 : 1 – 21), het gaat om een transformatie ( metanoia ). Deze verandering vat ik enigszins anders op (…) dan mensen die bekering opvatten als slechts een verandering van denken of een ‘morele verbetering’; dat zijn allemaal hooguit deelaspecten op de weg van het ‘christen worden’. Zij zijn eerder iets wat op een natuurlijke wijze met hun bekering gepaard gaat; ze zijn een gevolg ervan, maar je kunt de bekering zelf niet hiertoe reduceren. Je kunt het leven uit het geloof niet reduceren tot een overtuiging ( belief ), een moraal of een emotionele beleving van de ‘tweede geboorte’. De metanoia is een existenti...

De boeken van Tomá š Halík blijven mij boeien. Zo vind ik het bijzonder hoe hij in  De namiddag van het christendom over geloof en ongeloof schrijft. Fijngevoelig en genuanceerd.   “Geloof en ongeloof bevinden zich in een veel diepere dimensie van de mens dan het bewuste en rationele domein; ze bevinden zich ook in de onderbewuste en onbewuste structureren van de menselijke psyche, (…).” “Geloof zoals ik het in dit boek opvat, kom je niet alleen tegen in het leven van mensen die zich identificeren als gelovigen, maar ook in een impliciete, anonieme vorm, in de spirituele zoektocht van mannen en vrouwen buiten de zichtbare grenzen van religieuze leerstellingen en instellingen.”   “Wat geloof is en wat het niet is, moet noodzakelijkerwijs steeds opnieuw worden onderzocht door een zorgvuldige studie van verschillende vormen van geloof en ongeloof. Geloof en ongeloof zijn geen ‘objectieve werkelijkheden’ die onafhankelijk van de waarnemer bestaan. Het zijn verschillend...

In mijn vorige blog zette ik drie boeken op een rijtje en noemde een onderwerp dat bij alle drie de schrijvers aan bod komt. Ik blijf even bij het vergelijken van de drie genoemde boeken. Zo viel het mij op, dat een aantal ‘grootheden’ in alle drie de boeken wordt genoemd. Zo las ik over de ‘oervader van het moderne rationalisme’, René Descartes. De man van de beroemde uitspraak: Ik denk, dus ik ben (in het Latijn: ego cogito, ergo sum).   Tolle schrijft in De kracht van het Nu daarover dit: “De filosoof Descartes geloofde dat hij de meest fundamentele waarheid gevonden had toen hij zijn beroemde uitspraak ‘ik denk, dus ik besta’ deed. In werkelijkheid maakte hij de meest elementaire fout die er is: het gelijkstellen van denken met Zijn en identiteit met denken.” Tolle noemt het verstand ‘een voortreffelijk instrument’ maar denken ook een ziekte. Hij voert in genoemd boek een pleidooi om je niet te identificeren met je verstand. Je bent niet de denker. Je bent je echte ik, je Z...

  Ik las de afgelopen weken de volgende drie boeken: De kracht van het Nu van Eckhart Tolle; Kun je een rups leren vliegen? van Jan Bommerez; en: De namiddag van het christendom van Tomá š Halík. Drie heel verschillende boeken. De kracht van het Nu is een spiritueel boek. Kun je een rups leren vliegen? is een boek over transformationeel leiderschap. En Halík staat in de namiddag van het christendom stil bij de toekomst van de kerk en het christendom.   Verschillende boeken waarin toch ook deels dezelfde onderwerpen aan de orde komen. Daarover schreef ik al eerder de blog Bommerez ontmoet Tolle . Er zijn ook onderwerpen die in alle drie de boeken aan bod komen. Zo’n onderwerp is ‘je zelf’: je echte ik in tegenstelling tot je onechte, valse, illusionaire, denkbeeldige ik (ook wel ego genoemd). Hoe Tolle en Bommerez daar tegenaan kijken, komt in mijn hiervoor geschreven blogs al naar voren. In deze blog meer over wat Halík daarover schrijft.   “De namiddag van ...

Tomáš Halík schreef het boek  De namiddag van het christendom  – op weg naar een nieuw tijdperk. Ik laat hem zelf via een aantal citaten vertellen waar zijn boek over gaat.   “Dit boek gaat over de veranderingen van het geloof in mensenlevens en in de geschiedenis. Hierin stel ik de vraag welke transformaties er in onze tijd plaatsvinden en welke mogelijke toekomstige vormen van christendom zich in de vele crises al aankondigen.”   “Dit is een boek over geloof als een zoektocht naar God te midden van een veranderende wereld, over geleefd geloof en over de geloofsdaad. Dit wil zeggen dat het veel meer gaat over hoe we geloven (…) dan over wat we geloven, wat het ‘object’ van ons geloof is (…).”   Het gebruik van namiddag in de titel van het boek werd Halík ingegeven door een metafoor van C.G. Jung. Met die metafoor beschrijft Jung ‘de dynamiek van een individueel mensenleven’. Halík past deze metafoor toe op de geschiedenis van het christendom. Het gebruikt...

Inleiding Ik schreef al eerder over een interview met Edith Eger in de Volkskrant. Het interview levert mij veel stof tot nadenken op of vraagt mijn aandacht. Één van die ‘triggers’ is de volgende vraag/opmerking en antwoord (van Edith). “ Uw zus Magda viel in Auschwitz van haar geloof .” Edith antwoord dan: “‘Ik (AG: Magda) kan niet geloven in een God die dit allemaal laat gebeuren’, zei ze.” Edith ziet dat anders, viel niet van haar geloof: “Ik voelde dat God daar bij me was. Het is niet God die mijn ouders en zo veel anderen heeft vermoord, hè, het waren mensen. Voor mij is God liefde.” Bijzonder! Twee zussen allebei opgegroeid in hetzelfde gezin van herkomst, allebei de gruwelijkheden van Auschwitz meegemaakt en overleeft. De ene (Magda) zegt haar geloof in God vaarwel naar aanleiding van haar ervaringen in Auschwitz. De ander blijft geloven in haar God en zegt over Hem ondanks Auschwitz: God is liefde. Niet zonder hoop - Tomáš Halík Ook Halík staat in zijn boek Niet zonder...

Tomáš Halík  schrijft  in zijn boek Niet zonder hoop ook een aantal hoofdstukken (hoofdstuk X tot XIII) over het Bijbelboek Job. Dit Bijbelboek is volgens Halík “een verslag van een proces tegen God. Het is het protocol van een juridisch proces van een mens tegen God, van een geschil met een verrassend verloop en een schokkende, meerduidige en volledig onduidelijke afloop”. Het hele boek is volgens Halík “een afwijzing van dit vrome sprookje over het goede dat wel beloond moet worden. Het leert om te leven in een wereld waarin dit nu juist niet gebeurt. Het leert om te leven met het kwaad en met God. Het leert om met de paradoxen en het geheimenis te leven, ook met de grootste paradox en het diepste geheimenis dat wij God noemen. Met het geheimenis waarover wij – en dat is een van de wezenlijke boodschappen van dit boek – zo vreeswekkend weinig weten!” Hoe verhoudt het kwaad en God zich ten opzichte van elkaar? Een vraag die in deze tijd (mei 2020 - herdenking 75 ja...

Het boek Niet zonder hoop van Tomáš Halík heeft het thema ‘hoop’ bij mij op de kaart gezet. Daarom viel mij in het artikel Meisje van hoop, kus van God ( De Nieuwe Koers - jaargang 2020 – no 3) een stuk tekst op over ‘hoop’. Margriet van der Kooi (ziekenhuispastor) vraagt aan de schrijver van het artikel (Jasper van den Bovenkamp) of hij de metafoor van ‘het meisje van de hoop’ kent. De metafoor komt uit een gedicht van Charles Péguy en gaat zo. “God zegt: dat er geloof is, allicht. Je hoeft maar naar mijn schepping te kijken, naar de zon en de maan en de sterren, en natúúrlijk geloof je dan dat er iemand achter zit. Dat er liefde is: logisch. Je hoeft maar een kind of een oud mens in de ogen te kijken, en je móét wel van ze houden. Maar, zegt God, dat er hoop is – mensen nog an toe! Dat ze zien hoe het vandaag is, en hopen dat het morgen anders is. Dat ik dat bedacht hebt! Het is toch het allerverrukkelijkste wat Ik gemaakt heb. Ik ben er zelf ondersteboven van...

Zoals al eerder schreef, las ik laatst het boek Niet zonder hoop van Tomáš Halík . Daarmee heb ik alle tot nu toe in het Nederlands vertaalde boeken (6 boeken) van Halík gelezen. Met dank aan mijn broer die mij op dat spoor zette door het boek Geduld met God  cadeau te geven. Ik vroeg mij na het lezen van Niet zonder hoop af: wat boeit mij nu zo aan de boeken van Tomáš Halík? Halík is zeker geen gemakkelijke schrijver. Ik moet zijn boeken meerdere keren lezen, bijna bestuderen, wil ik enigszins begrijpen wat hij schrijft. Alsof het geheimenis van zijn boeken bij een oppervlakkige, eerste lezing verborgen blijft en zich alleen kenbaar maakt bij een nadere bestudering van de boeken. Dat is denk ik één van de redenen waarom ik de boeken van Halík zo uitdagend, boeiend en inspirerend vind. Een andere reden is dat o.a. Halík mij het belang heeft laten inzien van de paradox . Daar schreef ik al eerder allerlei blogs over. Daarmee heeft hij een speciaal plaatsje veroverd in m...

Ik las het boek Niet zonder hoop – religieuze crisis als kans van Tomáš Halík. In hoofdstuk V – Crisis als bakermat van de hoop schrijft Halík over zijn ‘eigen pijnlijke ervaringen’. Die beschrijving viel mij op, omdat ik mijzelf er (deels) in herken. Hij schrijft daar o.a. dit over: ‘Voor mij was de grootste beproeving van mijn geloof misschien wel een zekere mate van teleurstelling in de kerk (…).’ Halík noemt het zelf ‘(…) misschien wel de grootste crisis van mijn leven’. ‘(…) omdat de kerk een grote rol speelde in mijn geloofswereld, schudde deze hele wereld een zekere tijd op zijn grondvesten.’ Wat vormde dan die teleurstelling? ‘Het ergste van alles was echter de wetenschap dat er deze keer geen menselijke wilde dieren tegenover mij stonden, zoals in het geval van de communistische functionarissen, maar dat er onder hen ongetwijfeld ook gelovige, vrome, “in de schrift onderlegde” mensen waren die goedwillend handelden, maar voor wie deze hele katholieke uitrusting d...

Brené Brown schrijft in haar boek Verlangen naar verbinding – Er echt bij horen en de moed om alleen te staan over de paradox . ‘Het Griekse woord ‘paradox’ is een samenvoeging van twee worden, para (naast, tegenover) en doxa (mening, verwachting). Het Latijnse paradoxum betekent: ‘schijnbaar absurd maar echt waar’.’ In haar boek haalt ze o.a. dit citaat van Carl Jung aan: ‘ Alleen de paradox kan de volheid van het bestaan bij benadering bevatten .’ Geduld met God – Twijfel als brug tussen geloven en niet-geloven van Tomáš Halík had mijn ogen al geopend voor de ‘paradox’. Je kunt er in dit boek niet om heen: de paradox is voor Halík een belangrijk fenomeen. Hij beschrijft paradoxen in zijn boek zowel expliciet als impliciet. Hier wat citaten en opmerkingen van Halík: Halík noemt Jezus ‘de meester van de paradoxen’ (p.33). ‘Wat mij ooit had doen besluiten om mij het christendom en de katholieke kerk tot geestelijke woonplaats te maken – namelijk dat het een religi...

naar deel 4 XI. De Heilige Zacheüs ‘(…) de heilige Zacheüs werd de patroon van alle eeuwige zoekers, van ‘allen die uitzien’’. Om zo ‘te waken over hun geduld in het voorportaal van het geloof’. ‘Zelfs áan de overkant’ zijn er velen voor wie Jezus’ woord ook geldt: Je bent niet ver van het Koninkrijk Gods . Wie anders moet dit woord aan hen overbrengen dan wijzelf? Maar hoe doen we het zo dat de boodschap inderdaad een blijde boodschap is, zoals Jezus’ bericht moet zijn, zodat het hen aanspreekt bij hun naam , zodat ze niet worden afgeschrikt door wat er over onze lippen komt? Hoe zorg je ervoor dat het werkelijk begrepen wordt als een broederlijke uitnodiging die hen in hun vrijheid aanspreekt, niet als een opdringerige bekeringspoging, een arrogante inkapseling van mensen die niet bij ons willen horen?   Hoe toon je niet alleen tact en ‘pastorale voorzorg’, maar ook liefde die (…) de ander de ander laat zijn, zijn anders-zijn respecteert, die niet probeert alle verschille...

naar deel 3 IX. Tijd om stenen te verzamelen Naar aanleiding van Prediker 3 : 1 – 8 stelt Halík aan het begin van dit hoofdstuk de vraag: ‘Wat voor tijd is het nu, waarin de Zacheüssen van vandaag erop wachten te worden aangesproken? Waartoe is het nu tijd?’ Zijn antwoord is: ‘Het is tijd om stenen te verzamelen , om ze op te ruimen; er is al genoeg met stenen gegooid. Het is tijd om elkaar nabij te zijn .’ De tijd voor het creëren van nabijheid , noemt Halík de ‘tijd om stenen bijeen te zamelen’. De hele wereld is bezaaid met stenen. Die stenen kunnen veranderen in grote keien van vooroordelen en vijandigheid. ‘De brengers van vergeving en redding kunnen vandaag de vele wachtende Zacheüssen niet bereiken als die keien op de weg blijven liggen.’ ‘Waar zijn de vredestichters die Jezus noemt in de acht zaligsprekingen?’ Halík is zich er van bewust dat onze wereld altijd last zal blijven houden van ‘de schaduw van geweld’. In dit verband schrijft hij over terrorisme en de ...

naar deel 2 VI. De brief Halík schrijft in dit hoofdstuk dat hij een lange brief ontving van een ‘overtuigd atheïst’. De schrijver proclameert in zijn brief ‘trots zijn atheïsme en in de tekst beloofde hij gehakt te maken van het geloof van de christenen, het bestaan van God te weerleggen en de volslagen onzinnigheid van de Bijbel aan te tonen’.   Al lezend komt Halík tot de conclusie: ‘Het was eerlijk gezegd een nogal saaie tekst. Bijna iedere dorpspastoor of eerstejaars seminarist zou antwoord kunnen geven op alle oude, zwaar versleten argumenten van de Verlichtingsfilosofen, positivisten, materialisten en marxisten die ik hier (AG: in de brief) aantrof.’ Halík wilde de brief al weggooien toen zijn aandacht getrokken werd door een vervolg. ‘God, (…), wordt ineens het mikpunt van een ongelofelijke scheldpartij, eindigend met de woorden: ‘Je bent een moordenaar met bloed aan je klauwen. Ik vervloek je!’’ Dit gaat Halík te ver. Waarom deze vervloeking? Dan ontdekt hij al ver...

naar deel 1 III. Ver van alle horizonnen In dit hoofdstuk voert Halík de jonge karmelitaanse non Thérèse van Lisieux ten tonele. Ze ervoer voor haar dood grote geestelijke strijd en innerlijke duisternis. Ze ervoer Godsverlatenheid. Ze verloor alle zekerheid van het geloof. Ze bevond zich “ver van alle horizonnen”. Dit meisje ontmoette in haar leven waarschijnlijk nooit een atheïst. Ze geloofde ook niet dat er echte atheïsten bestonden, totdat ze besefte dat er echt mensen zijn die geheel zonder geloof leven. Ze herinterpreteert haar ervaring van Godverlatenheid als een zitten aan één tafel met niet-gelovigen. In deze herinterpretatie “opent ze tegelijk de mogelijkheid hun atheïsme te herinterpreteren: de toestand die zij onverschillig aanvaarden als iets wat nu eenmaal zo is (…), is in werkelijkheid een toestand van duisternis, een gebied “ver van alle horizonnen”.” Volgens Halík ging het Thérèse niet om het terughalen van deze niet-gelovigen in het hart van de kerk, maar e...