Posts

Paradoxen en psychologie

In dit hoofdstuk beschrijf ik een aantal paradoxen die mij vanuit een psychologisch perspectief zijn opgevallen.
Calamiteitentheorie Eger noemt in haar boek De Keuze de calamiteitentheorie over groei.(1) De theorie luidt: “Heel vaak is het de crisissituatie die ons als mens verbetert. Paradoxaal genoeg is het zo dat hoewel deze incidenten soms mensen kapot kunnen maken, het meestal groeimomenten zijn. Als gevolg van zulke calamiteiten maakt iemand vaak de complete balans op van zijn levenssituatie en verandert hij deze op een manier die een dieper begrip van zijn eigen vaardigheden, waarden en doelen laat zien.”
Je hebt een keuze – keuzevrijheid is een illusie Edith Eva Eger benadrukt in haar boek De Keuze – Leven in vrijheid(2) sterk de vrijheid die je hebt om een keuzes te maken. Ze eindigt haar boek zo: “Je kunt niet veranderen wat er is gebeurd, je kunt niet veranderen wat je hebt gedaan of wat je is aangedaan. Maar je kunt ervoor kiezen hoe je nú leeft. Mijn lieve schat, je kunt erv…

Omgaan met paradoxen

Hoe kunnen we omgaan met paradoxen? “Het omgaan met een paradox begint bij het herkennen van de paradox. Sommige mensen zien heel veel paradoxen en anderen zien er geen. Als je een paradox niet ziet, kun en hoef je er niet mee om te gaan. Soms zien we het echt niet en soms is het niet zien een verdedigingsmechanisme, dus een in meer of mindere mate bewust gekozen strategie.”(1) Het omgaan met paradoxen is heel persoonsgebonden. De ene vindt een paradox verwarrend en bedreigend, de andere persoon zal de paradox omarmen. Er zijn verschillende manieren in het omgaan met paradoxen. Daarover nu meer.
Splitsen - scheiden Als je een paradox verwarrend en bedreigend vindt, dan zal je van nature geneigd zijn de uitersten (polen) van een paradox gescheiden te houden. Van het één én het ander (paradox) maak je dan het één óf het ander (contradictie). Je ontkent, negeert of veroordeelt dan één kant van de paradox en je kiest, accepteert of focust je op de andere kant daarvan. Of andersom. Feitelijk…

Belang van paradoxen

Waarom is het van belang paradoxen te onderkennen? Waarom vind ik het belangrijk om aandacht te besteden aan paradoxen?
Ongenuanceerdheid - eenzijdigheid Tomáš Halík laat met zijn boek Geduld met God mij nadenken over paradoxen en contradicties. Hij schrijft over zijn “voortdurend pogingen om waarheid te vinden in contradicties, om niet tot interpretaties te komen die het alleenrecht op de waarheid zouden hebben terwijl ze zich niet bewust zijn van hun onvermijdelijke beperktheid, (…).”(1)
Halík heeft dus een ‘voorliefde’, voert een pleidooi voor paradoxen om zo weg te blijven bij eenzijdigheden (‘onvermijdelijke beperktheid’). Om niet het risico te lopen dat een interpretatie van de waarheid het alleenrecht krijgt. Om ongenuanceerdheid te voorkomen. Dat spreekt mij aan. Als we het over een ‘medaille’ hebben, laten we dan ‘beide kanten’ daarvan benoemen, daar woorden aan geven.
Ik las ergens dit: “Een tweede overweging voor het benaderen van (…)vraag­stukken als paradoxen is dat zij ons …

Wat zijn paradoxen?

Maar, voordat ik verder ga met het schrijven over de paradox moet eerst de betekenis van het woord ‘paradox’ duidelijk zijn. Wat zijn paradoxen?
Etymologie Brown schrijft er dit over: “In veel opzichten gaat de etymologie van het woord ‘paradox’ direct naar de kern van wat het betekent om te ontsnappen uit onze ideologische bunkers, op onszelf te staan en de wildernis te trotseren. Het Griekse woord ‘paradox’ is een samenvoeging van twee woorden, para (naast, tegenover) en doxa (mening, verwachting). Het Latijnse paradoxum betekent: ‘schijnbaar absurd maar echt waar’” (p.50).
Wat zijn paradoxen? “Paradoxen zijn schijnbare tegenstrijdigheden. Het gaat om zaken die op het eerste gezicht tegenstrijdig lijken of door ons zo worden ervaren, maar die bij nader inzien niet tegenstrijdig blijken te zijn. Vaak doen paradoxen zich voor als twee polen of uitersten waartussen spanning bestaat.”(1) “Een paradox is een concept of een uitspraak die conflicterende ideeën in zich verenigd of zichzelf teg…

Eyeopener: de paradox

De afgelopen maanden (van 2018) deed ik een belangrijke ontdekking. Ik vind deze ontdekking een echte eyeopener. De ontdekking laat zich vangen in deze zin: “Alleen de paradox kan de volheid van het bestaan bij benadering bevatten.” Een zin van Carl Jung (psychiater en psycholoog). Ik kwam de ontdekking op het spoor via de boeken van Halík(1), maar ook door het lezen van het boek Verlangen naar verbinding van Brené Brown(2).
De laatste maanden heb ik goed om mij heen gekeken (dat deed ik daarvoor natuurlijk ook wel) en geconstateerd: het leven wemelt inderdaad van de paradoxen. Enerzijds zag ik die daarvoor ook wel maar gaf ik daar niet het ‘label’ paradox aan. Anderzijds is het zoals Johan Cruijff ooit zei: “Je gaat het pas zien, als je het door hebt.” En ik heb het nu pas echt goed door. Alleen de paradox kan de volheid van het bestaan bij benadering bevatten! Talloze voorbeelden van paradoxen kan ik je (inmiddels) geven, op allerlei terreinen van het menselijk leven.
Nu is het moment…

Gesprekken over heikele thema’s

In het ND van 25 oktober stond een artikel over gesprekken over heikele thema’s. Er gaat in dit soort gesprekken heel wat mis. In het artikel kun je dat nalezen. Aan het eind van het artikel worden vijf principes genoemd om zo te komen tot een verbetering van een dialoog. Dit artikel deed mij sterk denken aan de uiteenzetting van Riekje Boswijk-Hummel in het boek Boos. Hieronder meer daarover uit het genoemde boek.
Denken – voelen - zien Boswijk-Hummel schrijft o.a. over de relatie tussen denken en voelen. Denken en voelen zijn twee verschillende werkwoorden. Dat suggereert volgens de schrijfster dat het twee verschillende activiteiten zijn, terwijl dat niet het geval is. “Denken en voelen vinden altijd tegelijkertijd plaats” (p.72). Daarom maakt ze er één woord van: denkvoelen. “Het denkvoelen vormt je ‘binnenwereld’” (p.72). Ook denkvoelen en zien (‘buitenwereld’) zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Er is geen volgorde in de tijd. “Alles gebeurt op hetzelfde moment” (p.73). Daaro…

Word je bewust van boosheid (6)

Afbeelding
Riekje Boswijk-Hummel schreef het boek Boos met als ondertitel: boosheid erkennen, begrijpen, loslaten. Ik deze blog geef ik een samenvatting van deel VII – Behoefte. Het laatste deel van het boek. De schrijfster behandelt in dit deel “behoeftes, en de vraag welke wél en welke niet opgegeven kunnen worden” (p.222). Dit, omdat het loslaten van boosheid alles te maken heeft met het loslaten van doelen en behoeftes.
Behoeftes – categorieën De schrijfster deelt mogelijke behoeftes als volgt in. algemeen menselijke behoeftes:concrete behoeftes;relationele of emotionele behoeftes: behoefte aan aandacht, erkenning,  respect, support, liefde;ontwikkelingsbehoeftes: behoeftes van fysieke, emotionele en spirituele ontwikkeling en groei;behoeftes gebaseerd op tekorten of negatieve zelfbeelden:neurotische behoeftes: relationele of emotionele behoeftes gebaseerd op tekorten;traumatische behoeftesik-behoeftes: behoefte om ‘iemand te zijn’ – tekort aan zelfwaardering of ‘eigenheid’;maatschappelijke be…