Over het woord ‘orde’ (1)
Ik schreef diverse blogs waarin het woord ‘orde’ of een daarvan afgeleid woord als ‘ordening’ of ‘(ge)ordend’ voorkomt (*1). In deze blog sta ik opnieuw stil bij het woord ‘orde’.
Betekenis
De
betekenis van het woord ‘orde’ is: de juiste plaats van dingen ten
opzichte van elkaar. Waar chaos staat voor willekeur, staat orde voor
een bewuste rangschikking die stabiliteit en begrijpelijkheid biedt. Orde is de zelfregulerende afstemming op leven. Is
samenhang in het grotere geheel. Is de dragende structuur van de werkelijkheid.
Is gerichtheid van bewustzijn. Is gedeelde betekenis en structuur. Is
stabiliteit door beweging. Orde is datgene waardoor iets kan bestaan, zich kan
ontwikkelen en betekenisvol kan zijn.
Voorbeelden
Er zijn allerlei voorbeelden te noemen van ‘orde’. Hieronder som ik er een aantal op:
- Relationele orde: evenwicht bij de balans van geven en ontvangen (bij symmetrische relaties), loyaliteitsregels (verticaal, horizontaal, zijnsloyaliteit), het belang van wederkerigheid, etc.
- Biologisch orde: hormonen die in balans komen, hartslag die zich aanpast aan inspanning, etc.
- Ecologisch (natuur) orde: seizoenen die elkaar opvolgen, ecosystemen waarin soort elkaar in balans houden, klimaatpatronen, etc.
- Fysische orde: zwaartekracht, chemische reacties, etc.
- Cognitieve/psychische orde: betekenisgeving, bewustzijn dat samenhang zoekt, etc.
- Culturele en symbolische orde: taal (woorden hebben betekenis en structuur), rituelen, rechtssystemen, etc.
Objectief
– subjectief
Is
deze orde door mensen gemaakt (subjectief) of al in de werkelijkheid aanwezig
(objectief)? Het antwoord op die vraag hangt af van de context. De rechtsorde
hebben wij als mensen zelf vorm gegeven. De bestaansorde niet, dat is
een gegeven ordening, fundamenteel ingericht. Zo ziet Nagy orde ook in de
relationele ethiek die als fundament een ontische dimensie heeft. Het woord
‘ontisch’ en ‘ontologisch’ wijst daar naar: ‘over wat er fundamenteel bestaat
en hoe dat gestructureerd is’. Relationele ethiek zegt dat de werkelijkheid
moreel gestructureerd is. Die werkelijkheid heeft Nagy niet uitgevonden, maar
ontdekt. En die is niet neutraal, maar moreel gestructureerd.
Binnen
– buiten
Je
kan je niet onttrekken aan deze werkelijkheid. De orde in de werkelijkheid is
een gegeven voor iedereen. Je maakt er onderdeel van uit, je staat binnen
de werkelijkheid. Je participeert in die werkelijkheid en bent er daarom medeverantwoordelijk
voor. Allerlei begrippen krijgen in dit verband een (andere) ‘kleur’. Zo kan
autonomie niet puur individueel gericht zijn in een relationele werkelijkheid. En
zal vrijheid nooit grenzeloos kunnen zijn, maar een meebewegen in
overeenstemming met de geldende orde impliceren. In die werkelijkheid heeft
Nagy een (relationele) bestaansorde ontdekt en op papier gezet.
(*1)
- In Nagy’s vergeten dimensie vind je deze zin terug: “Bij relationele ethiek (vierde dimensie) is niet alleen sprake van een morele orde, …..”.
- In De vijf dimensies van Nagy gebruik ik het woord ‘ordeningsniveau’ en de zinnen: “De werkelijkheid is relationeel geordend.” “Als we tegen deze orde in handelen, ontstaat er (volgens Nagy) destructief recht.”
- In Wat is het verschil tussen de dimensies? : “Het gaat niet alleen over wat er is tussen mensen, maar over hoe de (relationele) werkelijkheid zelf geordend is.” “In de vierde dimensie gaat het dus om de morele/ontologische orde.”
- In Relationele ethiek: absolute orde, levende werkelijkheid: “Relationele ethiek komt dan voort uit de orde van het menselijk bestaan zelf: niet als een mechanische natuurwet, maar als een levende, moreel geladen ordening die zichtbaar wordt in processen van …..” “Waar die orde wordt geëerbiedigd, ontstaat meer samenhang, betrouwbaarheid en innerlijke bevestiging.”
Reacties
Een reactie posten