Over het woord ‘orde’

Ik schreef diverse blogs waarin het woord ‘orde’ of een daarvan afgeleid woord als ‘ordening’ of ‘(ge)ordend’ voorkomt (*1). In deze blog sta ik opnieuw stil bij het woord ‘orde’.  

Betekenis
De betekenis van het woord ‘orde’ is: de juiste plaats van dingen ten opzichte van elkaar. Waar chaos staat voor willekeur, staat orde voor een bewuste rangschikking die stabiliteit en begrijpelijkheid biedt. Dat vind je ook terug in het woord ‘bestaansorde’: de manier waarop het leven/bestaan fundamenteel is ingericht. Orde is een eigenschap van de werkelijkheid. En in het woord ‘rechtsorde’: de gestructureerde samenhang van alle rechtsregels in een land. Het is een geheel dat volgens wetten of regels functioneert (een systeem). 

Objectief – subjectief
Is deze orde door mensen gemaakt (subjectief) of al in de werkelijkheid aanwezig (objectief)? Het antwoord op die vraag hangt af van de context. De rechtsorde hebben wij als mensen zelf vorm gegeven. De bestaansorde niet, dat is een gegeven ordening, fundamenteel ingericht. Zo ziet Nagy orde ook in de relationele ethiek die als fundament een ontische dimensie heeft. Het woord ‘ontisch’ en ‘ontologisch’ wijst daar naar: ‘over wat er fundamenteel bestaat en hoe dat gestructureerd is’. Relationele ethiek zegt dat de werkelijkheid moreel gestructureerd is. Die werkelijkheid heeft Nagy niet uitgevonden, maar ontdekt. En die is niet neutraal, maar moreel gestructureerd. 

Binnen – buiten
Je kan je niet onttrekken aan deze werkelijkheid. De orde in de werkelijkheid is een gegeven voor iedereen. Je maakt er onderdeel van uit, je staat binnen de werkelijkheid. Je participeert in die werkelijkheid en bent er daarom medeverantwoordelijk voor. Allerlei begrippen krijgen in dit verband een (andere) ‘kleur’. Zo kan autonomie niet puur individueel gericht zijn in een relationele werkelijkheid. En zal vrijheid nooit grenzeloos kunnen zijn, maar een meebewegen in overeenstemming met de geldende orde impliceren. In die werkelijkheid heeft Nagy een (relationele) bestaansorde ontdekt en op papier gezet. 

Keuze
Je kan wel ingaan tegen deze orde. Niet-meebewegen maar je eigen spoor trekken. Die keuzemogelijkheid heb je. Het je structureel keren tegen die orde leidt echter wel tot een disbalans, destructief recht, ziekte. Tot opengebroken of verziekte relaties en verminderde vitaliteit. Tot schuld en onrecht. Niet-meebewegen is contraproductief en leidt tot energieverspilling. Leidt tot fragmentatie in plaats van samenhang. Orde kun je negeren, maar niet afschaffen. 

(*1)

• In Nagy’s vergeten dimensie vind je deze zin terug: “Bij relationele ethiek (vierde dimensie) is niet alleen sprake van een morele orde, …..”.
• In De vijf dimensies van Nagy gebruik ik het woord ‘ordeningsniveau’ en de zinnen: “De werkelijkheid is relationeel geordend.” “Als we tegen deze orde in handelen, ontstaat er (volgens Nagy) destructief recht.”
• In Wat is het verschil tussen de dimensies? : “Het gaat niet alleen over wat er is tussen mensen, maar over hoe de (relationele) werkelijkheid zelf geordend is.” “In de vierde dimensie gaat het dus om de morele/ontologische orde.”
• In Relationele ethiek: absolute orde, levende werkelijkheid: “Relationele ethiek komt dan voort uit de orde van het menselijk bestaan zelf: niet als een mechanische natuurwet, maar als een levende, moreel geladen ordening die zichtbaar wordt in processen van …..” “Waar die orde wordt geëerbiedigd, ontstaat meer samenhang, betrouwbaarheid en innerlijke bevestiging.”