Wat is het verschil tussen de dimensies?

In de blog De vijf dimensies van Nagy schreef ik dat Ivan Boszormenyi-Nagy (=Nagy) vijf dimensies onderscheidt in de relationele werkelijkheid. In deze blog sta ik opnieuw stil bij deze dimensies. 

Verschil tweede en vierde dimensie
Het verschil tussen de tweede (psychologische) dimensie en de vierde (relationeel-ethische) dimensie is duidelijk . De tweede heeft vooral betrekking op het individu (intrapsychisch) en de vierde, ook wel genoemd de dimensie van de intergenerationele familiedynamiek, kijkt naar de dynamiek in gezinnen door de generaties heen. De vierde dimensie kijkt dus veel breder dan de tweede, omdat niet alleen naar een individuele persoon wordt gekeken. 

Verschil tussen derde en vierde dimensie
Maar nu het verschil tussen de derde (interactionele) dimensie en de vierde. Die is lastiger te duiden. Ze kijken allebei breder dan alleen naar het individu. Ze hebben allebei een systemisch karakter. Anders gezegd, bij beide vind je een vorm van systeemdenken terug. 

Een voorbeeld van een boek dat past in de derde dimensie is De Fontein (ondertitel: grip op je leven door inzicht in je familiesysteem) van Els van Steijn. Van Steijn vraagt dus evenals Nagy onze aandacht voor een familiesysteem en ze gebruikt de metafoor van een fontein om de interactie tussen de generaties in een familie/gezin te beschrijven. 

Dus, wat is nu het verschil? Nagy was als psychiater/psychotherapeut oorspronkelijk actief in de tweede en derde dimensie. Maar zijn klinische ervaring bracht hem ertoe een vierde dimensie te beschrijven. Onze aandacht daarvoor te vragen. Hij vond dat blijkbaar zinvol en nodig. Er moet dus een verschil zijn tussen de derde en de vierde dimensie. 

Derde dimensie: interactief systeemdenken
In de derde dimensie wordt het (familie)systeem gezien als een netwerk van interacties. De focus ligt op patronen van interactie. Het gaat hier om de interactieve samenhang tussen individuen (o.a. in families/gezinnen). Hier is als het ware sprake van interactief systeemdenken. 

Vierde (en vijfde) dimensie: ontologisch systeemdenken
In de vierde dimensie ziet Nagy het familiesysteem als een morele orde (relationele ethiek). De focus ligt op de bestaansgrond van relaties. Dit raakt niet alleen gedrag, maar het Zijn van de relatie. Het gaat hier om wat mensen elkaar (relationeel) verschuldigd zijn. “Deze dimensie is een universeel menselijk gegeven dat betrekking heeft op de samenhang van rechten en verplichtingen tussen individuen (Annelies Onderwater).” Juist het relationeel-ethische en ontische aspect in familiesystemen maken het verschil tussen de derde en vierde dimensie. 

Ik schreef al eerder dat de vierde dimensie impliciet een ontologische of ontische claim bevat, die Nagy in de vijfde (ontische) dimensie expliciet heeft gemaakt. Het gaat niet alleen over wat er is tussen mensen, maar over hoe de (relationele) werkelijkheid zelf geordend is. Mensen behoren niet alleen (in relationeel opzicht) rechtvaardig met elkaar om te gaan. Maar, de (relationele) werkelijk is zó gestructureerd dat rechtvaardigheid fundamenteel is. Anders gezegd: rechtvaardigheid is niet alleen relationeel, maar ingebakken in het Zijn zelf. Rechtvaardigheid zelf komt voort uit de structuur van de werkelijkheid. 

In de vierde dimensie gaat het dus om de morele/ontologische orde. Om ontologisch systeemdenken. Er is een ontische noodzaak verbonden te zijn met anderen om zo het Zelf in voldoende mate te kunnen definiëren (Annie Nuyts & Lieve Sels).